Uitvoerder van het kunsten- en cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Regering

subsidies cultureel erfgoed

Het cultureelerfgoedbeleid van de Vlaamse Gemeenschap is onderdeel van het cultuurbeleid, wat maakt dat er soms een nauwe verwantschap is met andere culturele sectoren zoals kunsten, sociaal-cultureel werk, jeugd en media. Daarnaast is er ook verbondenheid met andere beleidsdomeinen. Cultureel erfgoed en de cultureelerfgoedsector dragen bij tot het uitvoeren van de beleidsdoelstellingen bijvoorbeeld bij Toerisme, Onderwijs, Bestuurszaken, Onroerend Erfgoed, Welzijn, Internationaal Vlaanderen enzovoort. Regelgeving en beleid uit andere domeinen en niveaus hebben ook een impact op cultureel erfgoed, cultureelerfgoedwerking en de sector. Hetzelfde geldt soms omgekeerd. Bovendien zijn er internationale kaders en conventies die impact hebben op zowel het beleid als het instrumentarium van de Vlaamse overheid. Het Vlaamse cultureelerfgoedbeleid staat dus niet op zichzelf. De relatie met de andere sectoren, beleidsdomeinen en instrumenten, en de respectieve verantwoordelijkheden moeten op een doordachte manier vorm krijgen.

De zorg voor en de ontsluiting van het cultureel erfgoed zijn de inzet van het cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse overheid. Dit beleid focust daarbij op drie sporen:

  • bevorderen van de zorg voor en omgang met cultureel erfgoed door:
    • een cultureelerfgoedveld uit te bouwen
    • een kwaliteitsvolle en duurzame cultureelerfgoedwerking te bevorderen
  • de maatschappelijke inbedding van cultureel erfgoed te vergroten
  • zorgen voor de bescherming van het cultureel erfgoed
  • als actor in het veld zelf een aantal organisaties aansturen, de eigen collectie van de Vlaamse Gemeenschap beheren

Het Cultureel-erfgoeddecreet is hét instrument waarmee de Vlaamse overheid uitvoering geeft aan haar deel van de verantwoordelijkheid.

Een belangrijk uitgangspunt in het cultureelerfgoedbeleid dat de afgelopen decennia werd ontwikkeld, is de complementariteit met andere bestuursniveaus. Naast Vlaanderen, spelen de provincies en de steden en gemeenten van oudsher een belangrijke rol bij de ondersteuning van de cultureelerfgoedsector. Als eigenaars van belangrijke collecties, maar ook als inrichtende macht, oprichter of beheerder van de meeste collectiebeherende organisaties in Vlaanderen dragen ze de hoofdverantwoordelijkheid en voorzien aanzienlijke middelen. Tegelijkertijd investeren ze in kennis en expertise, initiatieven, verenigingen en vrijwilligers die zich inzetten voor cultureelerfgoedwerking. Als gevolg van de afslanking van de provincies wordt het complementaire beleid echter hertekend. Vanaf 1 januari 2018 dragen de provincies hun culturele bevoegdheid over en zijn ze niet langer betrokken partij in het cultureelerfgoedbeleid. Een nieuwe afsprakenregeling met steden en gemeenten en de Vlaamse Gemeenschapscommissie werd ingeschreven in het Cultureelerfgoeddecreet van 24 februari 2017. Het regelt de wijze waarop de steden en gemeenten en de VGC betrokken worden bij de uitvoering van dit decreet.


Het Cultureel-erfgoeddecreet

Een belangrijk instrument bij de uitvoering van het cultureel-erfgoedbeleid is het Cultureel-erfgoeddecreet. Dit decreet zet in op een kwaliteitsvolle zorg voor en ontsluiting van het cultureel erfgoed in Vlaanderen. Het bevat de regels op basis waarvan de Vlaamse overheid het cultureel-erfgoedveld in Vlaanderen ondersteunt en subsidieert.


Beschermen van topstukken

De afdeling Cultureel Erfgoed staat in voor de bescherming van het roerend cultureel erfgoed van uitzonderlijk belang via de uitvoering van het Topstukkendecreet. Het gaat om cultuurgoederen die in Vlaanderen bewaard moeten blijven, omwille van hun bijzondere archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis. Daarom wordt een lijst opgesteld van zeldzame én onmisbare cultuurgoederen.


Borgen van immaterieel erfgoed

Immaterieel cultureel erfgoed is niet tastbaar. Het kan gaan om gewoontes en gebruiken, kennis, praktijken, tradities, …

Wanneer een gemeenschap of groep deze voldoende belangrijk acht om door te geven aan toekomstige generaties spreken we van immaterieel cultureel erfgoed. Het omgaan met en doorgeven van het erfgoed noemen we het ‘borgen’ ervan. Dit maakt integraal deel uit van het erfgoed.

In 2010 presenteerde de minister van Cultuur een uitgebreide toelichting bij het beleid van de Vlaamse overheid voor het immaterieel erfgoed.


Beheren van de collectie van de Vlaamse Gemeenschap

De afdeling Cultureel Erfgoed beheert de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap. Deze kunstcollectie van meer dan 18.000 kunstwerken is deels eigendom van de Belgische Staat en deels van de Vlaamse Gemeenschap. Deze werken bevinden zich zowel in musea als in diverse, voor het publiek toegankelijke, overheidsinstellingen in Vlaanderen en Brussel.