Uitvoerder van het kunsten-en cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Regering

News

Casula en Velamen uit Maaseik beschermd

05.10.2017
Casula uit de Sint-Catharinakerk van Maaseik @ Stad Maaseik
Casula uit de Sint-Catharinakerk van Maaseik @ Stad MaaseikCasula uit de Sint-Catharinakerk van Maaseik @ Stad Maaseik

De casula en velamen van heiligen Harlindis en Relindis uit de Sint-Catharinakerk van Maaseik zijn definitief beschermd als topstuk.

De heiligen Harlindis en Relindis zijn wellicht de meest bekende volksheiligen in en rond Maaseik. Zij waren de dochters van Adelardus, een bekeerde Frankische edelman en zijn echtgenote Grinara. Adelardus en Grinara bouwen in de eerste helft van de achtste eeuw nabij de Maas een kerkje en een klooster voor hun dochters. Harlindis wordt door de heilige Willibrordus gewijd tot eerste abdis van dat klooster. Wanneer Harlindis in 753 sterft, wordt Relindis door de heilige Bonifatius gewijd tot tweede abdis.

De casula en velamen zijn één van de vroegste textielvoorbeelden uit de vroege middeleeuwen die bewaard zijn gebleven in Vlaanderen, en bij uitbreiding in West-Europa. Zij vormen unieke materiële getuigen van de eerste kersteningsperiode in de Lage Landen. 

 

De casula

De casula, het Latijnse woord voor kazuifel, bestaat uit 16 fragmenten van verschillende luxueuze middeleeuwse stoffen. De toewijzing van het weefsel aan beide heiligen wijst op de sterke legendevorming die in de loop van de middeleeuwen rond hen ontstond.

Volgens de legende werd de casula door de zussen Harlindis en Relindis vervaardigd, maar enkel de monogrammen en Angelsaksische fragmenten met bogen en pijlers dateren van het einde van de 8ste eeuw. Later worden de fragmenten aangevuld met andere stukken textiel, zoals de tablet geweven galons, en in de 13de-14de eeuw met stukken ongekleurd linnen uit Venetië. Wellicht maakt het geheel van fragmenten deel uit van het kazuifel van een priester. Tot in de 20ste eeuw vormen de 16 fragmenten een geheel. Bij een restauratie in het laatste kwart van de 20ste eeuw worden ze uit elkaar gehaald.

 

Het velamen

Velamen uit de Sint-Catharinakerk @ Stad MaaseikDe langwerpige stola, velamen, bestaat uit twee stukken purperen zijde die in de 8ste-9de eeuw met een purperen draad aan elkaar zijn genaaid.

Het weefsel, dat voorzien is van 71 koperen knopjes, 157 groene glazen kralen en parels, is geweven in de complexe weeftechniek samiet. De voering is van ongebleekt linnen.

In het centrale lange deel van de stola zijn drie Griekse kruisen zichtbaar. Aan de uiteinden zijn twee rode vierkanten in gefigureerde zijde aangebracht, voorzien van diermotieven, een gouden Grieks kruis op een gouden vierkant en afgeboord met tablet geweven galons met goudbrocaat.

In de 14de-15de eeuw wordt in gotisch schrift de tekst "dit is het velamen van de H. Harlindis, abdis" aangebracht. Deze tekst wijst duidelijk op de legendevorming die in de loop van de middeleeuwen rond Harlindis is ontstaan.

De stola wordt gebruikt als sluier om relieken te bedekken. Het stuk is uniek voor Vlaanderen en maakt net als de casula onlosmakelijk deel uit van het collectief geheugen.