Uitbreiding Topstukkenlijst met twee verzamelingen en vijftien individuele stukken

Op advies van de Topstukkenraad besloot minister van Cultuur Joke Schauvliege om de Topstukkenlijst uit te breiden.

 

Twee verzamelingen

Er werden twee verzamelingen toegevoegd:

 

De verzameling van 63 majolica papkommen - Maagdenhuismuseum, Antwerpen

Deze papkommen werden destijds gebruikt door de weesmeisjes van het Maagdenhuis. Het gaat om een unieke collectie van 63 gebruiksvoorwerpen die een Zuid-Nederlandse instellingstraditie vertegenwoordigen. Elders in de wereld zijn slechts individuele exemplaren bewaard. Deze papkommen vormen een schakel in de evolutie van majolica: na de majolica vervaardigd in Italië en vóór de faience van het Noorden (Nederland en Engeland)(schakelfunctie).
De papkommen zijn afkomstig uit een Antwerps atelier, de artistieke kwaliteit is van een hoog niveau. De kleuren met metaaloxides en een glanzend witte tinglazuur zijn getuigen van een fijne techniek en goede kennis van vervaardiging.

De verzameling middeleeuwse poortersboeken van Oudenaarde en Pamele (13de tot 16de eeuw) - Stadsarchief, Oudenaarde

Deze uitzonderlijk goed bewaarde poortersboeken bevatten de registratie van de poorters van de stad. Enkel deze poorters werden volledig beschermd door de rechten en privileges verbonden aan de stad. Het oudste poortersboek van Oudenaarde bevat inschrijvingen die teruggaan tot 1276. In het oudst bewaarde poortersboek van Pamele zijn de vroegste inschrijvingen van 1319. Dit is uniek voor Vlaanderen (Gent en Brugge hebben bijvoorbeeld pas poortersboeken vanaf de 15de eeuw, Geraardsbergen vanaf 1396 en Kortrijk vanaf 1398). De poortersboeken van Oudenaarde verschaffen vanaf het einde van de dertiende eeuw, dus een eeuw vroeger dan andere steden, een inzicht in de ontwikkeling van een stad. De onderzoekers vinden er immers gegevens om de bevolkingsstromen of migratie te analyseren en het ritme van de bevolkingsgroei vast te leggen voor een periode die voor de andere steden niet of nauwelijks gedocumenteerd is. Op deze wijze hebben de genoemde poortersboeken een ijkwaarde.
Ze bieden bovendien een inzicht in het functioneren van een kleine Vlaamse stad, waarbij de rol van buitenpoorters, die op het omringende platteland woonden, in verhouding veel groter was dan in de grote steden, zoals Gent en Brugge.

Vijftien individuele stukken

Daarnaast werden ook 15 individuele stukken in de Topstukkenlijst opgenomen. Hier vallen vooral op:

 

De kaart van Vlaanderen van Gerard Mercator (1540) - Museum Plantin-Moretus/Prentenkabinet, Antwerpen

Mercators kaart van Vlaanderen van 1540 heeft een grote historische betekenis. Door haar hoge cartografische kwaliteit en merkwaardige nauwkeurigheid is ze bovendien een onmisbare bron voor de topografische kennis van Vlaanderen van het midden van de 16de eeuw. Ook op artistiek vlak hadden Mercators kaarten een grote invloed. Zijn bekwaamheid in kalligrafie, waarover hij eveneens een theoretisch traktaat publiceerde, spreekt immers ook uit de bijzondere mooie uitvoering van de tekstpartijen.
De kaart van Vlaanderen van Mercator is een uniek exemplaar op wereldvlak. Het is tevens de enige van Mercators wereldberoemde wandkaarten die in Vlaanderen bewaard is.

Het Walvisboek van Adriaen Coenen (1585) - Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen

Het Walvisboek van Adriaen Coenen is niet alleen in Vlaanderen maar zelfs wereldwijd vrijwel een unicum. Slechts twee andere handschriften van Coenen zijn bekend. Het werk heeft ook een schakelfunctie: het documenteert de overgang van de renaissancebiologie (grotendeels gebaseerd op klassieke auteurs) naar de barokke wetenschap, beoefend door liefhebbers die vooral op hun eigen waarneming voortgaan. Coenen combineert daarbij eigen waarnemingen met straffe zeemansverhalen, die hij kritisch evalueert. Die waarnemingen hebben een wetenschappelijke ijkwaarde: ze schetsen een beeld van het ecosysteem in de Noordzee aan het einde van de zestiende eeuw, toen er nog regelmatig scholen walvissen voorbijtrokken. De aandoenlijke, soms naïeve maar steeds gedetailleerde stijl geeft het werk ook een artistieke waarde. Aan elk detail werd bijzondere aandacht besteed, zelfs de tekstblokken werden zorgvuldig ingekaderd.