Publicatie Mecheln-Auschwitz 1942-1944

Op 4 maart werd in het Joods Museum van Deportatie en Verzet in Mechelen Mecheln-Auschwitz 1942-1944 voorgesteld. Deze uitzonderlijke, drietalige publicatie bestaande uit 4 boekdelen, bevat 18.522 portretten van Joden en zigeuners die tussen 1942 en 1944 vanuit Kazerne Dossin werden gedeporteerd. Dankzij de indrukwekkende en aangrijpende reeks portretfoto’s krijgt de deportatie letterlijk een gezicht. Gelet op de bijzondere historische, pedagogische en emotionele waarde van deze unieke verzameling, ondersteunt minister van Cultuur Bert Anciaux de publicatie zodat de uitgave in elke openbare bibliotheek van Vlaanderen ter beschikking zal zijn.

Al 13 jaar, sinds 1996, verzamelt en ontsluit het Joods Museum van Deportatie en Verzet (JMDV) informatie over Joden en zigeuners die tussen 1942 en 1944 vanuit Kazerne Dossin in Mechelen naar Auschwitz werden gedeporteerd. Mede dankzij de werkingsmiddelen van de Vlaamse gemeenschap, maar vooral door de jarenlange, intensieve archiefarbeid, legde het archief- en documentatiecentrum van dit museum de basis voor de bijzondere publicatie die vandaag in Mechelen werd voorgesteld.

Mecheln-Auschwitz 1942-1944 is een unieke verzameling van 18.522 portretten en informatie over bijna alle gedeporteerden Mechelen – Auschwitz. Het JMDV heeft door zijn archiefwerking de 25.000 gedeporteerden van Mechelen naar Auschwitz geïdentificeerd en daarbij vastgesteld dat 93% van hen migrant of niet-Belg is. Deze gegevens komen uit het jodenregister van België (56.000 geregistreerde personen), de registratie van de leden van de Jodenraad (30.000 personen) en de Transportlijsten (25.000 personen). Deze bestanden werden door het museum gedigitaliseerd en zuurvrij verpakt. De informatie werd vergeleken met het gigantische archief van Vreemdelingenzaken, met 2.700.000 dossiers van de immigranten tussen 1830 en 1945. In die massa werden de 21.000 dossiers van gedeporteerden opgespoord en op basis van deze dossiers slaagde het JMDV erin 18.522 portretten te digitaliseren.

Het resultaat van dit jarenlange archiefwerk, werd de vierdelige en drietalige (NL/FR/ENG) reeks MECHELN-AUSCHWITZ 1942-1944, formaat 23 breed om 28 hoog, uitgegeven m.m.v. ASP-VUBPRESS. Een bekende ‘spin-off’ van deze uitgave is de installatie Transport XX opgesteld voor het Koninklijk Paleis.

Inhoud Mecheln-Auschwitz 1942-1944

Deel 1

• Inleiding over het concept en de genese van het project door Ward Adriaens.
• Historische synthese door dr Maxime Steinberg en Laurence Schram, met de nieuwste kennis uit onderzoek naar de vervolgingen. (416 blz)

Deel 2

• Portretten van de transporten 1 t.e.m. 13, geordend per transport en nummer in het transport. De publicatie reconstrueert als het ware de deportatietrein. Auteurs Patricia Ramet en Eric Hautermann identificeerden de Vreemdelingenpolitiedossiers en scanden daarna de duizenden portretten. Per transport volgen enkele typerende biografieën van gedeporteerden, die werden geïllustreerd. (360 blz)

Deel 3.

• Idem voor de transporten 14 t.e.m. 28. (360 blz)

Deel 4.

• De alfabetische namenlijst van de 25.000 gedeporteerden, door drs Laurence Schram en Ilse Marquenie. (448 blz)

Het unieke karakter van de uitgave Mecheln-Auschwitz 1942-1944 betreft vooral de uitgebreide portrettenselectie in de delen 2 en 3. Deze boeken zijn niet alleen een verrijking van onze eigen documentatie, maar wekken nu al grote belangstelling en appreciatie in het buitenland. De ruim 18.000 foto’s hebben ook een belangrijke symbolische waarde. Het zijn de mannen, vrouwen en kinderen die gedeporteerd werden, die zelf getuigen. Wie deze uitzonderlijke uitgave inkijkt, zal de beelden en gezichten voor altijd met zich meedragen. Met de ondersteuning van dit huzarenstuk wil de Vlaamse overheid bijdragen aan een historisch en pedagogisch project met een Europese en zelfs mondiale dimensie: letterlijk een gezicht geven aan de Belgische en Noord-Franse bladzijden van de Holocaust. Meteen biedt deze publicatie ook een ultiem eerbetoon aan alle slachtoffers. Het is van groot belang dat deze episode uit onze vaderlandse en Europese geschiedenis toegankelijk, begrijpbaar en aanvoelbaar is, wordt en blijft voor zoveel mogelijk mensen. Wanneer het de Holocaust betreft, is elk persoonlijk verhaal belangrijk.

Om al deze redenen wil de Vlaamse overheid, zonder twijfel en als uitdrukkelijk statement, het project van het Joods Museum van Deportatie en Verzet mee helpen mogelijk maken. Gelet op de bijzondere historische, pedagogische en emotionele waarde van deze verzameling, besliste Vlaams minister van Cultuur Bert Anciaux dit project te ondersteunen met een subsidie van 93.000 euro zodat de uitgave in elke openbare bibliotheek van Vlaanderen ter beschikking zal kunnen zijn. Vanaf eind maart kan Mechelen-Auschwitz 1942-1944 in elke openbare bibliotheek ingekeken of ontleend worden.

“Mechelen-Auschwitz 1942-1944 is een uitzonderlijke en zeer belangrijke publicatie van het Joods Museum van Deportatie en Verzet. Wanneer het de Holocaust betreft, moet elk verzameld gegeven bewaard blijven en bekend worden gemaakt. We zijn het aan de slachtoffers, doden en overlevenden, verplicht hun verhaal door te geven. Generatie na generatie,” zegt Vlaams minister Bert Anciaux. “Deze uitgave gaat niet alleen over een verleden. Het gaat ook over onszelf, over wat we van onze toekomst willen maken. Want ook vandaag, nog steeds, steken de monsters van racisme, antisemitisme, homofobie en haat tegenover zigeuners hun grijpgrage tentakels uit. Uitsluiting en fanatisme, weliswaar in andere gedaanten en in nieuwe omstandigheden, steken nog steeds de kop op. En het is steeds weer de zwakste die de rekening betaalt.”

Meer info

• Tineke Sonck: Woordvoerster van Vlaams minister Bert Anciaux, tineke.sonck@vlaanderen.be, 0473/ 96.73.51
• Ward Adriaens: Directeur Joods Museum van Deportatie en Verzet, 015/29.06.60